śmiała. Główny atoli cel spełniła, bo otworzyła sobie drogę do Polski, Dniestr stał się odtąd jedyną już zaporą. Współcześnie Węgry przegradzając Turcyą od Niemiec, napadane i w połowie nieraz zagarniane, stają się polem walki dwóch przeciwieństw: islamizmu z chrześciaństwem. Siły całych Niemiec słabo odpierają turecki oręż. Trzecia wojna Turcyi z Polską poczyna się od upadku kozactwa i poddania się Doroszeńki. Chmielnicki bisurmanił się chwilowo, stosownie do planu wyniesienia swojego na udzielność w Ukrainie; Doroszeńko zaś otworzył zupełnie Turcyi drogę do Ukrainy, a Kamieniec, najpotężniejsza twierdza Polski na granicach, popada z całą niemal Ukrainą w ręce Turków, bo wezyr Kiupruli umacnia ten nabytek i cale siły na Ukrainę obraca. Wojna ta nie zagrażała ani chrześciaństwu, ani Europie, Austryi polityka zwaliła cały ciężar tej wojny, gnębiącej ją nieustannie, na Polskę. Wojna ta była najniebezpieczniejszą dla Polski, bo ona znalazła ją osłabioną, rozprzężoną wewnątrz i samą tylko w szrankach do walki. Austrya cieszy się z tego napadu na Rzeczpospolitą, bo dziedziczne swoje państwo Węgry uwalnia od napadów, całej więc zażywa siły i zręczności polityki do przedłużenia tej wojny. Inne mocarstwa niechętnem okiem poglądają na taki wzrost Austryi. Ludwik XIV swojej znowu zażywa zręczności do poniżenia domu austryackiego. Związki Jana Kazimierza z Maryą Ludwiką, wpływ francuzki w Polsce szerzą. Michał Korybut przez ożenienie się z Eleonorą Austryaczką, cały gniew Francyi na siebie zwala, a Jan Sobieski i prymas Prażmowski, są tylko narzędziami Ludwika XIV w prześladowaniu króla Michała. A że Michał nie plątał się z Niemcami, ani dał się wikłać w sieci polityki austryackiej, gdy to Francya spostrzega i o swojem bezpieczeństwie nie wątpi, Ludwik XIV wnet zbliża stronnictwa w Polsce, hetman