Lowenhaupt nie może dosięgnąć Karola XII, nie zetknąwszy się z wojskiem Piotra W., a Piotr skoro go raz dostrzeże, nie dozwoli mu połączyć się z Karolem XII Jakoż Lowenhaupt spotyka wojska Piotra. W. w gubernii mścisławskiej i bitwy uchronić się nie może. Trzy dni dzień po dzień toczy się bój zawzięty, ale siły Piotra były przemagąjące. Lowenhaupt cudów waleczności dokazał, ocalając przynajmniej 5, 000 ludzi, z którymi wywalczył sobie połączenie z Karolem XII. Ale 8, 000 wozów ładownych zapasem wojennym, częścią oddać musi zwycięzcom, a więcej sam pali i niszczy.
Z drugiej strony Mężyków wpada do Ukrainy, zanim Mazeppa zdołał zebrać swoje siły. Zamiast więc 40, 000 kozactwa, zaledwie z dwoma pułkami przyłącza się do Karola XII. Do tych wszystkich nieszczęść, niepamiętnej srogości zima przychodzi, która 2, 000 Szwedów tępi mrozami, a wielu czyni niezdatnymi do boju. Takie to siły ruszył Karol XII na wiosnę, a Zaporoskich kozaków przywabiwszy do siebie, oblega Pułtawę; Piotr Wielki w 70, 000 ludu staje pod Pułtawą, Karol XII przyjmuje bitwę, licząc swojego wojska zaledwie 23, 000.
Bitwa pod Pułtawą rozstrzygnąć miała losy: Polski, Augusta, Leszczyńskiego — Rossyi, Piotra W., Szwecyi i Karola XII. Przyzwyczajony zwyciężać Karol, od początku bitwy cudów waleczności dokazuje i zbrojną ręką śmiało po zwycięztwo sięga. Przemagającą atoli liczba w samem łamaniu się swojem, ustępując strasznym szturmom, korzystne stanowisko zajmuje. Karol XII po wszystkich wysileniach, widzi się złamanym liczbą, a w rozpaczającej walce wszystko traci; w 800 ludzi zaledwie cofa się z ostaniej zguby naprzód do Oczakowa, a następnie do Benderu, do Turcyi. Bitwa pod Pułtawą przypadła dnia 8 lipca 1706 r., była grobem dla potęgi szwedzkiej, a Rossyi potęgę na Północy ogromnie podniosła.